Vĩnh Long phát triển du lịch gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa Khmer

Tỉnh Vĩnh Long sau sáp nhập từ các tỉnh Bến Tre, Vĩnh Long và Trà Vinh có diện tích tự nhiên 6.296,2km², với 124 đơn vị hành chính cấp xã (gồm 105 xã, 19 phường), quy mô dân số là 4.194.633 người. Trong đó, đồng bào dân tộc Khmer có dân số trên 353.000 người, chiếm 8,42% dân số toàn tỉnh, là bộ phận quan trọng trong cộng đồng các dân tộc anh em cùng sinh sống, xây dựng và phát triển quê hương^([1]).

Là vùng đất được mệnh danh là “Đất học” của miền Tây Nam Bộ, Vĩnh Long không chỉ gây ấn tượng bởi vẻ đẹp sông nước hữu tình, con người hiền hòa, mến khách, mà còn bởi nền văn hóa đa dân tộc giàu bản sắc. Nơi đây không chỉ nổi tiếng với du lịch sinh thái miệt vườn trù phú, mà còn là kho tàng lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer - một phần không thể tách rời trong bức tranh văn hóa Vĩnh Long.

Toàn tỉnh hiện có 156 ngôi chùa Khmer (trong đó, 05 ngôi chùa được xếp hạng di tích cấp quốc gia, 26 ngôi chùa xếp hạng cấp tỉnh). Những ngôi chùa tiêu biểu như Chùa Âng (Angkor Raig Borei), Chùa Kom Pong (Bodhisalaraja), Chùa Cần Thay (Trà Ôn), Chùa Kompong Chrây (Tam Bình), Chùa Hạnh Phúc Tăng (Trà Ôn)^([2])... không chỉ là trung tâm sinh hoạt tôn giáo mà còn là nơi bảo tồn ngôn ngữ, chữ viết, giáo dục và nghệ thuật truyền thống của người Khmer .

Hiện nay, tỉnh có 19 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó 06 di sản văn hóa phi vật thể Khmer được đưa vào Danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia, tiêu biểu như Nghề Làm Mão (mũ), mặt nạ, Nghệ thuật Chầm riêng chà pây, Lễ hội Ok Om Bok, Nghệ thuật múa Rô - băm, Lễ hội Đom Lơng Néak Tà, Nghề làm chiếu Cà Hom^([3]) và cùng nhiều phong tục, nghi lễ truyền thống đặc sắc. Bên cạnh đó, các lễ hội truyền thống như Chol Chnam Thmay (Tết cổ truyền), Ok Om Bok (Lễ cúng Trăng), Sen Dolta (Lễ cúng ông bà) được tổ chức hằng năm với quy mô ngày càng lớn, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Hoạt động đua ghe ngo, biểu diễn nghệ thuật dân gian, ẩm thực truyền thống Khmer, cùng các trò chơi dân gian đã trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa Khmer không chỉ trong nước mà đến bạn bè quốc tế.

Trên cơ sở nền văn hóa đặc sắc, giàu giá trị truyền thống, cùng với sự quan tâm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương, những năm qua, Vĩnh Long đã gặt hái được nhiều thành công đáng ghi nhận trong phát triển du lịch gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa Khmer. Hoạt động du lịch ngày càng khởi sắc, nhiều điểm đến được đầu tư, tôn tạo và quảng bá hiệu quả, góp phần đưa hình ảnh Vĩnh Long - vùng đất miệt vườn sông nước, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc - đến gần hơn với du khách trong và ngoài nước.

Kết quả nổi bật được thể hiện rõ qua lượng khách và doanh thu du lịch tăng đều qua các năm. Chỉ tính riêng 11 tháng đầu năm 2025, Vĩnh Long đã đón hơn 8,63 triệu lượt khách, tăng 12,4% so với cùng kỳ, trong đó khách quốc tế đạt 1,15 triệu lượt, tăng 76,2%. Tổng thu du lịch đạt 7.344,7 tỷ đồng, tăng 17,6% so với cùng kỳ năm trước. Những con số ấn tượng này phản ánh sự chuyển biến tích cực trong nhận thức, cách làm và hiệu quả đầu tư của tỉnh trong việc khai thác, phát huy tiềm năng du lịch văn hóa Khmer - một tài sản vô giá của cộng đồng địa phương.

Không chỉ đóng góp cho kinh tế, phát triển du lịch gắn với văn hóa Khmer còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc: tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời góp phần gìn giữ, truyền dạy ngôn ngữ, chữ viết, nghệ thuật và lễ hội truyền thống cho thế hệ trẻ. Đây chính là minh chứng sinh động cho hướng đi đúng đắn, bền vững của tỉnh Vĩnh Long trong quá trình phát triển du lịch văn hóa đặc thù, vừa làm giàu bản sắc, vừa phát triển kinh tế - xã hội.

Thực hiện mục tiêu phấn đấu phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn đến năm 2030, tỉnh Vĩnh Long đã quán triệt chủ trương của Đảng và Nhà nước, thực hiện, khai thác hiệu quả, tiềm năng, lợi thế của địa phương vùng đồng bào dân tộc Khmer, đẩy mạnh phát triển kinh tế^([4]) nhiều chương trình, dự án, cụ thể: (1) Thực hiện các dự án trọng điểm, như Làng Văn hóa - Du lịch Khmer Trà Vinh gắn với di tích Chùa Âng - Ao Bà Om và di tích Bờ lũy - Chùa Lò Gạch hướng tới hình thành quần thể văn hóa đặc trưng của đồng bào Khmer thu hút khách du lịch. (2) Đầu tư hạ tầng du lịch tại các vùng có đông đồng bào Khmer sinh sống, gắn kết với các tuyến, điểm du lịch trong và ngoài tỉnh. (3) Đào tạo nguồn nhân lực phục vụ du lịch về văn hóa Khmer, phát triển đội ngũ hướng dẫn viên, nghệ nhân, cộng tác viên văn hóa phục vụ du khách. (4)  Phát triển mô hình du lịch cộng đồng Khmer, kết hợp trải nghiệm ẩm thực, nghệ thuật, sinh hoạt và nghề truyền thống. (5) Hỗ trợ xây dựng điểm du lịch Khmer tiêu biểu, như Chùa Hang (Châu Thành), Chùa Vạn Niên (Cầu Kè), góp phần cải thiện hạ tầng phục vụ khách du lịch^([5]).

Các hoạt động này, góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu phát triển dân tộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo Nghị quyết số 88/2019/QH14, ngày 18/11/2019 của Quốc hội về phê duyệt Đề án tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2030, khẳng định sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương đối với cộng đồng Khmer.

Phát triển du lịch gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa Khmer ở Vĩnh Long không chỉ là chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, mà còn là hành trình giữ gìn hồn cốt văn hóa dân tộc, thể hiện tinh thần đoàn kết, hòa hợp dân tộc. Đây là hướng đi đúng đắn, góp phần gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống quý báu, đồng thời tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. Với quyết tâm và tầm nhìn chiến lược, Vĩnh Long đang từng bước xây dựng hình ảnh du lịch “Xanh - Sạch - An toàn - Thân thiện”, vươn lên trở thành điểm đến văn hóa - du lịch đặc trưng của miền Tây Nam Bộ, nơi hội tụ bản sắc văn hóa Khmer độc đáo, bền vững qua thời gian.