Dưới ánh sáng soi đường của Nghị quyết 15 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa II, ngọn lửa cách mạng đã bùng cháy dữ dội tại Bến Tre - nơi được xem là “chiếc nôi” của phong trào Đồng khởi. Đêm 17/1/1960, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Tỉnh ủy Bến Tre và nữ tướng huyền thoại Nguyễn Thị Định, nhân dân ba xã điểm là Định Thủy, Bình Khánh, Phước Hiệp (huyện Mỏ Cày) đã đồng loạt nổi dậy. Đó là một đêm không ngủ, tiếng mõ, tiếng tù và, tiếng súng ngựa trời, tiếng hò reo vang dậy cả một vùng sông nước, làm rung chuyển hệ thống đồn bốt địch. Chỉ trong một thời gian ngắn, quân và dân ta đã phá vỡ bộ máy kìm kẹp của địch tại cơ sở, giải tán chính quyền tay sai, thành lập chính quyền tự quản của nhân dân và chia ruộng đất cho dân nghèo.
Đặc biệt, nhắc đến Đồng khởi 17/1 là nhắc đến sự ra đời của “Đội quân tóc dài” - một lực lượng độc nhất vô nhị trong lịch sử chiến tranh thế giới. Dưới sự chỉ huy của đồng chí Nguyễn Thị Định, hàng nghìn phụ nữ tay không tấc sắt nhưng với lòng yêu nước nồng nàn và sự mưu trí, dũng cảm đã trực diện đấu tranh chính trị, chặn đứng xe tăng, họng súng của quân thù. Họ vận dụng nhuần nhuyễn phương châm “ba mũi giáp công” (chính trị, binh vận, vũ trang), bẻ gãy các cuộc hành quân càn quét, buộc địch phải rút quân. Hình ảnh “Đội quân tóc dài” đã trở thành nỗi khiếp sợ của kẻ thù và là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.
Đồng chí Nguyễn Thị Định (1920-1992), một trong những cán bộ lãnh đạo chủ chốt phong trào đồng khởi tại Bến Tre, 1960 (Ảnh tư liệu)
Từ đốm lửa nhỏ ở Mỏ Cày, phong trào đã lan nhanh như nước vỡ bờ sang các huyện Giồng Trôm, Thạnh Phú, Ba Tri... và vượt sông Tiền, sông Hậu lan rộng sang Trà Vinh, Vĩnh Long tạo nên một cao trào cách mạng khắp Nam Bộ, làm sụp đổ từng mảng lớn hệ thống cai trị của địch ở nông thôn. Thắng lợi này đã đưa cách mạng miền Nam chuyển hẳn sang thế tiến công, tạo tiền đề cho sự ra đời của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam vào ngày 20/12/1960.
Nhằm ghi nhận giá trị lịch sử to lớn của phong trào Đồng Khởi, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định công nhận ngày 17/1 hằng năm là Ngày Truyền thống tỉnh Bến Tre (Quyết định số 1473/QĐ-TTg). Sau khi sáp nhập, đã trở thành niềm tự hào chung, nhắc nhở thế hệ trẻ của tỉnh Vĩnh Long về bài học của ý chí tự lực, tự cường, dám nghĩ, dám làm và sức mạnh vô địch của lòng dân.
Trong bối cảnh mới, tỉnh Vĩnh Long đối mặt với nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu, hạn mặn gay gắt và những khó khăn trong thời gian đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Tuy nhiên, chính trong khó khăn, tinh thần 17/1 lại càng tỏa sáng. Tỉnh ủy đã xác định chủ đề năm 2026 là: “Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển”, xem đây là kim chỉ nam để vượt qua mọi trở ngại. Minh chứng rõ nét nhất cho tinh thần này là sự bứt phá ngoạn mục trong phát triển hạ tầng liên kết vùng. Hàng loạt công trình trọng điểm như cầu Đình Khao, cầu Cổ Chiên 2 và tuyến hành lang ven biển đang được đẩy nhanh tiến độ; đã khánh thành và đưa vào sử dụng cầu Rạch Miễu 2. Những công trình này không chỉ nối liền địa lý mà còn mở ra không gian phát triển mới hướng ra biển Đông. Kinh tế tỉnh nhà trong năm qua, dù đối mặt với nhiều biến động, vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định. Đặc biệt, nông nghiệp - trụ đỡ của nền kinh tế - đang có sự chuyển mình mạnh mẽ. Những vườn dừa bạt ngàn, những cánh đồng lúa trĩu hạt, những vùng nuôi trồng thủy sản giờ đây được quy hoạch bài bản trong một tổng thể chung, liên kết chuỗi giá trị, đưa sản phẩm OCOP vươn xa.
Sau sáp nhập, tỉnh Vĩnh Long đã thực hiện quyết liệt cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy: tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; vận hành thông suốt mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Đây là bước đi đột phá, đòi hỏi sự đồng thuận và hy sinh quyền lợi cá nhân vì cái chung. Công tác an sinh xã hội và chăm lo đời sống người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc Khmer luôn được chú trọng đặc biệt. Tỷ lệ hộ nghèo giảm, đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng được nâng lên thông qua các Chương trình mục tiêu quốc gia. Bản sắc văn hóa Kinh - Khmer - Hoa được hòa quyện, bảo tồn và phát huy, tạo nên sức mạnh nội sinh to lớn cho sự phát triển bền vững. Hướng tới tương lai, tỉnh Vĩnh Long đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ trở thành trung tâm kinh tế biển, trung tâm sản xuất năng lượng tái tạo và logistics của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Kỷ niệm 66 năm ngày Đồng khởi (17/1/1960 - 17/1/2026), ôn lại trang sử hào hùng xưa để thấy trách nhiệm lớn lao của hôm nay. Hào khí Đồng Khởi năm 1960 vẫn cháy rực trong tim mỗi người dân Vĩnh Long. Đó là ngọn lửa của ý chí tự lực, tự cường, khát vọng vươn lên làm chủ vận mệnh. Với thế và lực mới, đầy tiềm năng, Vĩnh Long đang quyết tâm thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.
Trúc Ly - Phương Nam