Kế thừa quan điểm nhất quán của Đảng ta về vị trí, vai trò của văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu đặt văn hóa ở tầm chiến lược, coi đó là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng, kết tinh trí tuệ và bản lĩnh Việt Nam, đồng thời là động lực dẫn dắt sự phát triển đất nước theo hướng độc lập, tự chủ và tự cường trong giai đoạn mới.
Lịch sử dân tộc cho thấy sức mạnh Việt Nam không chỉ được tạo nên bởi tài nguyên hay quy mô kinh tế, mà trước hết bởi bản lĩnh, khí phách, ý chí và hệ giá trị được hun đúc qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, yêu cầu củng cố nền tảng tinh thần của xã hội trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Nếu kinh tế quyết định năng lực đi nhanh, thì văn hóa quyết định khả năng đi xa. Nếu kinh tế tạo ra của cải vật chất, thì văn hóa tạo ra bản lĩnh, kỷ luật, niềm tin và sức mạnh tinh thần để đất nước vượt qua thử thách và vươn lên.
Tổng Bí thư thẳng thắn chỉ rõ thách thức lớn nhất đối với văn hóa hiện nay không chỉ là hạn chế về nguồn lực, mà là nguy cơ xói mòn hệ giá trị, lệch chuẩn hành vi, thực dụng hóa đời sống, bạo lực ngôn từ, tin giả, tin xấu độc trên không gian mạng. Nếu không kịp thời chấn hưng văn hóa, tăng trưởng có thể đạt được trong ngắn hạn nhưng sẽ thiếu điểm tựa bền vững; con người có thể giàu lên về vật chất nhưng nghèo đi về chuẩn mực, lòng tự trọng và trách nhiệm công dân. Từ nhận thức đó, Tổng Bí thư nhấn mạnh năm nhiệm vụ trọng tâm cần triển khai đồng bộ để đưa Nghị quyết 80 đi vào cuộc sống.
Trước hết, phải xây dựng và lan tỏa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Một quốc gia muốn phát triển bền vững phải có “la bàn giá trị” rõ ràng, đủ mạnh để định hướng hành vi xã hội, đủ sáng để phân biệt đúng - sai, thật - giả và đủ bền để chống lại sự lệch chuẩn, lai căng, thao túng trong môi trường số. Những phẩm chất như yêu nước, thuần phong mỹ tục, kỷ cương, liêm chính, trách nhiệm, nhân ái, sáng tạo và khát vọng vươn lên phải trở thành nền tảng chung của đời sống xã hội. Tuy nhiên, hệ giá trị không thể chỉ tồn tại trong văn bản, mà phải được cụ thể hóa trong giáo dục, trong chuẩn mực công vụ, trong tiêu chí đánh giá văn minh cộng đồng và trong từng hành vi ứng xử hằng ngày.
Thứ hai, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh phải được xác định là nhiệm vụ nền tảng. Môi trường văn hóa không chỉ là không gian sinh hoạt, mà là tổng hòa các chuẩn mực ứng xử, sự tôn trọng pháp luật, tôn trọng sự thật, tôn trọng nhân phẩm và lao động. Trong kỷ nguyên số, môi trường văn hóa mở rộng sang không gian mạng, nơi thông tin lan truyền nhanh và cảm xúc dễ bị kích động. Nếu thiếu sức đề kháng xã hội, những yếu tố độc hại có thể gây nhiễu loạn nhận thức và làm suy giảm niềm tin. Do đó, cần nâng cao “miễn dịch xã hội” trước tin giả, thông tin xấu độc; xây dựng văn hóa tranh luận văn minh, văn hóa ứng xử có trách nhiệm; kiên quyết bài trừ bạo lực ngôn từ, xúc phạm nhân phẩm và những biểu hiện suy đồi.
Thứ ba, đặt trọng tâm vào giáo dục và phát triển con người, coi đây là trục xuyên suốt của chấn hưng văn hóa. Nhà trường không chỉ truyền đạt tri thức mà phải hình thành nhân cách, ý thức công dân và tinh thần kỷ luật. Gia đình là nơi nuôi dưỡng nền nếp, lòng tự trọng và trách nhiệm. Cộng đồng phải trở thành môi trường tôn vinh điều tốt, khuyến khích lao động, học tập và cống hiến. Chấn hưng văn hóa bắt đầu từ những hành vi cụ thể: tôn trọng pháp luật, trung thực, tử tế, trách nhiệm và tinh thần phụng sự cộng đồng. Khi mỗi cá nhân ý thức đầy đủ trách nhiệm của mình với xã hội, văn hóa mới thực sự trở thành nền tảng của phát triển.
Thứ tư, phát triển công nghiệp văn hóa để văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực kinh tế và sức mạnh mềm quốc gia. Một nền văn hóa mạnh không chỉ được đo bằng chiều sâu truyền thống, mà còn bằng năng lực sáng tạo và khả năng sản xuất sản phẩm văn hóa có chất lượng, có thị trường và có sức lan tỏa. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, bảo vệ bản quyền, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thu hút nhân lực chất lượng cao là những yêu cầu cấp thiết. Khi văn hóa vừa giữ gìn bản sắc vừa tạo ra giá trị mới, văn hóa sẽ đóng góp thiết thực cho tăng trưởng và nâng cao hình ảnh quốc gia.
Thứ năm, xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị và coi đây là gốc của niềm tin xã hội. Văn hóa trong Đảng và trong bộ máy công quyền phải là văn hóa gương mẫu, nói đi đôi với làm, trọng danh dự, trọng kỷ luật và tận tụy phục vụ nhân dân. Mỗi cán bộ, đảng viên phải là hạt nhân lan tỏa văn hóa liêm chính, chuẩn mực trong ứng xử và nghiêm túc trong thực thi nhiệm vụ. Không thể xây dựng văn hóa xã hội nếu văn hóa công vụ còn hình thức, quan liêu, thiếu trách nhiệm; càng không thể nói đến kỷ cương xã hội khi kỷ luật thực thi còn lỏng lẻo. Niềm tin của nhân dân được tạo dựng trước hết từ thái độ phục vụ và sự nêu gương của đội ngũ cán bộ.
Tổng Bí thư nhấn mạnh, để thực hiện hiệu quả năm nhiệm vụ trên, mỗi cấp ủy, tổ chức đảng phải đánh giá đúng thực trạng văn hóa của mình, tránh dàn trải, tránh hình thức, tránh “làm cho có”. Nêu gương phải trở thành phương thức lãnh đạo có sức thuyết phục cao nhất. Nêu gương không phải lời nói suông, mà là kỷ luật bản thân, kỷ luật tổ chức và kỷ luật thực thi. Ở đâu cán bộ gương mẫu, ở đó kỷ cương vững mạnh; ở đâu kỷ cương được giữ vững, ở đó niềm tin xã hội được củng cố; và khi niềm tin được bồi đắp, mọi nhiệm vụ phát triển đều có nền tảng để bứt phá.
Những chỉ đạo mang tính chiến lược của Tổng Bí thư tiếp tục khẳng định nhất quán quan điểm của Đảng ta về vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Văn hóa từ trước đến nay luôn được coi trọng, là nền tảng tinh thần của xã hội; trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra là phải phát huy đầy đủ hơn nữa vai trò ấy, để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, thành “trục giá trị” định hình chất lượng con người và chất lượng quốc gia, đồng hành và nâng đỡ cho phát triển kinh tế - xã hội.
Nghị quyết 80 vì vậy không chỉ đáp ứng yêu cầu phát triển văn hóa trong một giai đoạn cụ thể, mà hướng tới xây dựng hệ giá trị bền vững cho tương lai dân tộc, tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội, giữa phát triển vật chất với nâng cao đời sống tinh thần. Khi văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống, trở thành chuẩn mực điều chỉnh hành vi xã hội và là điểm tựa của niềm tin, đất nước sẽ có nền tảng vững chắc để vượt qua thách thức, giữ gìn bản sắc, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững, độc lập, tự chủ và tự cường trong giai đoạn mới.
Mai An