Nhìn lại 10 năm thực hiện Nghị quyết số 37-NQ/TW của Bộ Chính trị và một số định hướng lớn trong thời gian tới

TCCS
04/06/2025

TCCS - Công tác lý luận tạo nền tảng cho việc hoạch định chủ trương, đường lối của Đảng, cung cấp luận cứ khoa học, lý luận vững chắc cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sau hơn 10 năm thực hiện, Nghị quyết số 37-NQ/TW, ngày 9-10-2014, của Bộ Chính trị khóa XI, “Về công tác lý luận và định hướng nghiên cứu đến năm 2030” giúp nâng tầm và thúc đẩy công tác lý luận của Đảng đạt được những thành tựu quan trọng. Kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ mới, to lớn, đòi hỏi công tác lý luận của Đảng tiếp tục gánh vác sứ mệnh đi trước dẫn đường.

Tổng Bí thư Tô Lâm trao đổi chuyên đề về kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc với các học viên Lớp bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng đối với cán bộ quy hoạch Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV (lớp 3). _Nguồn: nhandan.vn

 
   

1- Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, đặc biệt trong thời kỳ đổi mới, Đảng ta luôn chú trọng xây dựng, bổ sung và dần hoàn thiện nền tảng lý luận, định hướng công tác lý luận. Trước mỗi bước chuyển của cách mạng, Trung ương Đảng đều ban hành nghị quyết chuyên đề lãnh đạo công tác lý luận, nổi bật là Nghị quyết số 37-NQ/TW, ngày 9-10-2014, của Bộ Chính trị khóa XI, “Về công tác lý luận và định hướng nghiên cứu đến năm 2030”. Ngay sau khi Nghị quyết được ban hành, Bộ Chính trị đã chỉ đạo quán triệt sâu rộng trong toàn Đảng và tổ chức triển khai thực hiện với nhiều giải pháp, cách làm mới. Sau 10 năm thực hiện, Nghị quyết số 37-NQ/TW đã tạo nên chuyển biến căn bản, rõ nét về chất lượng và hiệu quả. Có thể khái quát, nhấn mạnh với hai nội dung lớn:

Thứ nhất, công tác lý luận được triển khai đồng bộ, toàn diện, thể hiện ở các mặt:

Cấp ủy quan tâm, sâu sát trong lãnh đạo, chỉ đạo quán triệt và tổ chức thực hiện Nghị quyết, có sự đầu tư về con người, cơ chế, tạo chuyển biến sâu sắc về nhận thức và hành động trong hệ thống chính trị về ý nghĩa, tầm quan trọng của công tác lý luận, tạo nền tảng thúc đẩy, nâng cao chất lượng chuyên môn, nghiệp vụ đối với cán bộ, đảng viên.

Dân chủ trong nghiên cứu và thực hành lý luận được mở rộng. Chất lượng công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận được nâng lên, góp phần phát triển tư duy lý luận của Đảng.

Công tác giáo dục, tuyên truyền, phổ biến lý luận được chú trọng, đẩy mạnh, góp phần quan trọng nâng cao nhận thức lý luận, tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. Công tác dự báo, nắm tình hình tư tưởng, xử lý thông tin, định hướng dư luận xã hội được thực hiện kịp thời, kiên trì, bền bỉ, góp phần tạo sự đồng thuận xã hội trong thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước.

Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch được triển khai toàn diện, quyết liệt, nhất là việc triển khai đấu tranh trên không gian mạng. Hợp tác quốc tế về lý luận từng bước mở rộng, tạo chuyển biến tích cực. Công tác xây dựng đội ngũ cán bộ lý luận được quan tâm cả về quy mô, số lượng, chất lượng, đáp ứng yêu cầu trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.

Thứ hai, đạt được những thành tựu lý luận nổi bật, góp phần bổ sung, hoàn thiện cơ bản hệ thống lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong thời kỳ mới: Tiếp tục định hình mô hình xã hội xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam với các cấu thành: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp; có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và hỗ trợ nhau cùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới. Ba trụ cột của mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam là: Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Trong đó, lý luận về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là đột phá, tạo động lực then chốt trong phát triển đất nước. Xác định và hình thành phương hướng cơ bản xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam: Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước gắn với phát triển kinh tế tri thức, bảo vệ tài nguyên môi trường; phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người, nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội; bảo đảm vững chắc quốc phòng và an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội; thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy ý chí và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; xây dựng Đảng, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện.

Góp phần nắm vững và xử lý tốt các mối quan hệ lớn phản ánh những vấn đề mang tính quy luật biện chứng trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa: Quan hệ giữa ổn định, đổi mới và phát triển; giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị; giữa tuân theo các quy luật thị trường và bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa; giữa phát triển lực lượng sản xuất và xây dựng, hoàn thiện từng bước quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa; giữa Nhà nước, thị trường và xã hội; giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường; giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ; giữa thực hành dân chủ và tăng cường pháp chế, bảo đảm kỷ cương xã hội.

Hoàn thiện một bước lý luận về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, bao gồm xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ; đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong điều kiện mới.

Tiếp tục hoàn thiện lý luận về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng, bao gồm lý luận về phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước; về cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và nhân dân làm chủ; về nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm công khai, minh bạch và tăng cường kiểm soát quyền lực, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân, tăng cường pháp chế và kỷ cương xã hội.

Phát triển lý luận về văn hóa và con người Việt Nam với vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội, gắn kết phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, xã hội. Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, gắn với phát triển kinh tế, chính trị và xã hội, được coi là yếu tố then chốt để thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới.

Góp phần phát triển lý luận về quốc phòng, an ninh và đối ngoại, nhấn mạnh chiến lược bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, dựa vào sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, kết hợp giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại. Xác định rõ về đối tượng, đối tác trong quan hệ quốc tế, linh hoạt trong hợp tác và đấu tranh, bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc.

Góp phần phát triển một số vấn đề lý luận trong thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện hai mục tiêu “100 năm” của đất nước (sau đây gọi là hai mục tiêu “100 năm”)(1): Lý luận về xây dựng và hoàn thiện thể chế phát triển bền vững đất nước; đột phá, xóa bỏ điểm nghẽn, rào cản, phát huy mạnh mẽ mọi tiềm năng, động lực và nguồn lực để tăng tốc, bứt phá xây dựng và phát triển đất nước (từ thể chế chính trị vững mạnh, toàn diện; đến thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đồng bộ; thể chế quản lý phát triển xã hội hiện đại, bao trùm; thể chế chấn hưng, phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc). Lý luận về đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia làm động lực chủ yếu. Lý luận về kiến tạo kỷ nguyên phát triển mới, lộ trình, bước đi, lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa phù hợp với cuộc cách mạng số, kỷ nguyên số; hạ tầng cơ sở và thượng tầng kiến trúc. Lý luận về tiếp tục nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng; xây dựng Đảng, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện; tổ chức bộ máy tinh, gọn, hiệu lực, hiệu quả.

Bên cạnh kết quả nổi bật, công tác lý luận thời gian qua vẫn còn hạn chế, bất cập. Công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận chưa xứng tầm nhiệm vụ, chưa theo kịp tình hình diễn biến nhanh, phức tạp của thế giới và quá trình đổi mới đất nước. Một số vấn đề mới, khó, phức tạp chậm được làm sáng tỏ. Tính phát hiện, sáng tạo, chất lượng dự báo chưa cao.

Nội dung, phương pháp giáo dục lý luận chậm đổi mới so với đòi hỏi của thực tiễn. Phương thức tuyên truyền lý luận chưa đa dạng, hấp dẫn, nhất là trong ứng dụng nền tảng công nghệ, số hóa. Công tác nắm bắt, định hướng dư luận trước sự kiện, tình huống bất ngờ còn thiếu chủ động. Phát huy dân chủ trong nghiên cứu lý luận hiệu quả chưa cao. Đấu tranh phản bác, ngăn chặn thông tin xấu độc, quan điểm sai trái, thù địch có lúc, có nơi còn bị động, chưa thực sự sắc bén, tính chiến đấu chưa cao. Sự phối hợp, xử lý thông tin giữa các cơ quan trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng chưa hiệu quả, nhất là trong điều kiện phát triển thông tin toàn cầu.

Tổ chức quản lý hoạt động lý luận còn thiếu gắn kết giữa cán bộ lý luận với cán bộ chỉ đạo thực tiễn, giữa nghiên cứu và giảng dạy lý luận. Đầu tư cơ sở vật chất, kinh phí còn thiếu trọng tâm, trọng điểm, thiếu thống nhất trong điều phối. Chất lượng đội ngũ cán bộ lý luận chưa đồng đều, còn ít chuyên gia đầu ngành, hẫng hụt trong đội ngũ kế cận. Cơ chế, chính sách đãi ngộ chưa xứng đáng để thu hút, phát triển đội ngũ cán bộ lý luận có trình độ cao, năng lực nổi trội, nhất là lực lượng trẻ. Mở rộng hợp tác, trao đổi lý luận với các đảng tham chính, đảng cầm quyền ở nhiều nước trên thế giới, nhất là các nước phát triển, đối tác chiến lược chưa chủ động.

Nguyên nhân của tình trạng nêu trên do một số lãnh đạo cấp ủy, chính quyền chưa xác định đúng vị trí, vai trò, tầm quan trọng của công tác lý luận, chưa thực sự coi đây là nhiệm vụ quan trọng của công tác xây dựng Đảng; thiếu chính sách đồng bộ về quản lý, nghiên cứu khoa học lý luận, nhất là về liên kết, huy động, xã hội hóa nguồn lực. Chưa đầu tư thích đáng cho cơ sở kỹ thuật, công nghệ, nhất là cơ sở dữ liệu lớn, số hóa. Chưa thật sự đầu tư đúng tầm việc đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ lý luận. Thiếu cơ chế tạo động lực, chính sách đủ mạnh trong thu hút, xây dựng đội ngũ, nhất là cán bộ trẻ có năng lực nổi trội, có chiều hướng phát triển...

   

 

Tin liên quan