Người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Lịch sử cách mạng Việt Nam thế kỷ XX ghi nhận Phạm Văn Đồng như một trong những “viên gạch hồng” đầu tiên được Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc ươm mầm. Sinh ra tại xã Đức Tân, huyện Mộ Đức (Quảng Ngãi), vùng đất “núi Ấn sông Trà” giàu truyền thống hiếu học và kiên cường, chàng thanh niên Phạm Văn Đồng đã sớm giác ngộ lý tưởng. Ngay từ những năm 1925 - 1926, khí phách của người cộng sản trẻ tuổi đã bộc lộ rõ nét qua phong trào bãi khóa, để tang cụ Phan Chu Trinh và đòi thực dân Pháp thả cụ Phan Bội Châu.
Trải qua những năm tháng bị địch bắt, tù đày tại “địa ngục trần gian” Côn Đảo, ý chí của người chiến sĩ cộng sản mang bí danh “Tô” không những không bị khuất phục mà càng trở nên tôi rèn, sắc bén như thép. Để rồi sau này, khi giữ trọng trách đứng đầu Chính phủ trong suốt hơn 30 năm (1955-1987), một kỷ lục hiếm có trong lịch sử chính trị thế giới, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã cùng với Trung ương Đảng chèo lái con thuyền cách mạng vượt qua những ghềnh thác dữ dội nhất.
Ông là người tổ chức hậu phương lớn miền Bắc chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến miền Nam; là kiến trúc sư của công cuộc khôi phục kinh tế sau chiến tranh. Nhưng có lẽ, điều khiến hình ảnh “bác Tô” in đậm sâu sắc nhất trong tâm khảm nhân dân và bạn bè quốc tế, chính là sự kết tinh của hai phẩm chất lớn: Bản lĩnh ngoại giao uyên bác và Cốt cách văn hóa nhân văn.
Nhà ngoại giao “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”
Nhắc đến Phạm Văn Đồng là nhắc đến một trí tuệ ngoại giao sắc sảo, một bậc thầy của nghệ thuật đàm phán. Lịch sử ngoại giao Việt Nam mãi mãi khắc ghi hình ảnh đồng chí Phạm Văn Đồng - Trưởng phái đoàn Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Giơnevơ năm 1954.
Giữa vòng vây của các cường quốc, với phong thái tự tin, lập luận đanh thép và ánh mắt sáng ngời trí tuệ, ông đã đấu tranh kiên quyết, buộc thực dân Pháp phải ký Hiệp định đình chỉ chiến sự, công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam. Thắng lợi trên bàn đàm phán Genève không chỉ là thắng lợi của quân sự, chính trị mà còn là thắng lợi của tài năng ngoại giao mang đậm dấu ấn Phạm Văn Đồng.
Trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, trên mặt trận ngoại giao, ông đã vận dụng nhuần nhuyễn tư tưởng Hồ Chí Minh: “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”. Cái “bất biến” ở ông là nguyên tắc độc lập dân tộc, là chủ quyền quốc gia không thể xâm phạm. Cái “vạn biến” là sự mềm dẻo, linh hoạt trong sách lược, biết cương biết nhu đúng lúc.
Nhiều nhà nghiên cứu quốc tế và các chính khách phương Tây, khi hồi tưởng về những cuộc tiếp xúc với Thủ tướng Phạm Văn Đồng, đều bày tỏ sự kính trọng đặc biệt. Họ nể phục ông không chỉ bởi lý lẽ sắc bén mà còn bởi thái độ chân thành, cởi mở. Ông biết cách làm cho đối phương phải nể trọng và bạn bè thêm tin yêu, từ đó tranh thủ được sự ủng hộ to lớn của nhân dân tiến bộ toàn thế giới cho cuộc đấu tranh chính nghĩa của dân tộc ta.
Nhà văn hóa lớn với lối sống thanh bạch
Bên cạnh tài năng ngoại giao, Phạm Văn Đồng còn là một nhà văn hóa lớn, một ngòi bút chính luận mẫu mực. Ông là người thấm nhuần sâu sắc nhất tư tưởng văn hóa của Bác Hồ, luôn quan niệm: “Văn hóa là đổi mới, văn hóa là kiến tạo”.
Trong suốt cuộc đời hoạt động, dù bận trăm công nghìn việc quốc gia đại sự, ông vẫn dành nhiều tâm huyết cho lĩnh vực văn hóa - văn nghệ. Ông viết nhiều, nói nhiều về giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt, về giáo dục thế hệ trẻ, nhưng điều thuyết phục nhất chính là tấm gương sống của ông.
Cán bộ, đảng viên và nhân dân yêu mến bác Tô bởi sự giản dị đến kinh ngạc. Ở cương vị cao nhất của Chính phủ, ông vẫn giữ nếp sống thanh bạch, “cần, kiệm, liêm, chính”. Ông ghét thói quan cách, xa dân; ưa thích sự chân thật và ghét thói xu nịnh. Những câu chuyện về chiếc áo sờn vai, bữa cơm đạm bạc hay những lần ông ân cần thăm hỏi người dân lao động đã trở thành những bài học giáo dục đạo đức sinh động, không cần sách vở nào diễn tả hết.
Giáo sư Trần Văn Giàu từng nhận xét nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh đồng chí Phạm Văn Đồng (năm 2006): “Trong lịch sử hiện đại của Việt Nam, Phạm Văn Đồng là người lớn lắm: một nhà trí thức lớn, nhà lãnh đạo chính trị kiệt xuất, nhà văn hóa lớn và đặc biệt là một nhân cách rất lớn của Việt Nam, một ngôi sao sáng vằng vặc. Cho nên chúng ta có khen, có nói nhiều thế nào cũng không đủ mức.”
Vĩnh Long, vùng đất địa linh nhân kiệt, nơi sinh dưỡng những nhà lãnh đạo kiệt xuất như cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, hôm nay những bài học từ cuộc đời bác Tô. Học tập tấm gương Phạm Văn Đồng đối với cán bộ, đảng viên Vĩnh Long lúc này chính là học ở tinh thần trách nhiệm và tư duy hành động. Trong bối cảnh tỉnh nhà đang đẩy mạnh cải cách hành chính, thu hút đầu tư và phát triển du lịch sinh thái miệt vườn, bài học về “ứng xử văn hóa” và “tư duy đối ngoại” của bác Tô càng trở nên quý giá. Mỗi cán bộ Vĩnh Long cần rèn luyện phong cách làm việc “nói đi đôi với làm”, gần dân, sát dân, biết lắng nghe hơi thở của thực tiễn để giải quyết những vấn đề dân sinh bức xúc. Đặc biệt, học bác Tô là học sự tinh tế trong đối ngoại để quảng bá hình ảnh đất và người Vĩnh Long “Nghĩa tình - Năng động - Sáng tạo” đến với bạn bè trong nước và quốc tế, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.
Gần trọn một thế kỷ gắn bó với vận mệnh dân tộc, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã dâng hiến trọn đời mình cho sự nghiệp cách mạng vẻ vang của đất nước. Với uy tín lớn lao của một nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng và Nhà nước, ông không chỉ được nhân dân trong nước yêu mến, kính trọng mà còn được bạn bè quốc tế trân quý. Công lao và nhân cách cao đẹp của Thủ tướng mãi mãi là tấm gương sáng để các thế hệ hôm nay và mai sau noi theo, trân trọng và học tập.
Ngọc Minh