Những khó khăn thực tiễn trong bối cảnh sáp nhập
Thay đổi địa giới, mô hình tổ chức gây xáo trộn công tác chuẩn bị đại hội: Việc sáp nhập địa giới hành chính theo Nghị quyết số 37-NQ/TW ngày 24/12/2018 của Bộ Chính trị về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện và cấp xã, và gần đây là Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII thể hiện bước đi có tính chiến lược, toàn diện nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phù hợp với thực tiễn phát triển của từng địa phương và cả nước. Trên cơ sở các nghị quyết này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 76/2025/UBTVQH15 về sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 nhiều nghị quyết cụ thể về việc điều chỉnh địa giới hành chính, hợp nhất sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã, cấp tỉnh.
Điều này không chỉ là một sự thay đổi về mặt địa lý – hành chính, mà là một bước ngoặt tổ chức mang tính chất cải cách mạnh mẽ. Việc tái lập, sắp xếp lại tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội theo đơn vị hành chính mới không đơn thuần là thủ tục hành chính, mà đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng để bảo đảm tính kế thừa, ổn định và phát triển. Hệ thống chính trị cấp cơ sở vốn quen với bộ máy, con người và cơ chế quản lý cũ, nay phải thích nghi với một môi trường hoàn toàn mới, đòi hỏi sự đồng thuận, phối hợp và bản lĩnh lãnh đạo của cả tập thể và cá nhân cán bộ chủ chốt.
Tác động dây chuyền từ việc sáp nhập địa giới hành chính không chỉ dừng lại ở vấn đề tổ chức bộ máy mà lan rộng đến mọi mặt công tác xây dựng Đảng, đặc biệt là công tác chuẩn bị và tổ chức đại hội Đảng các cấp. Đầu tiên là sự thay đổi trong phương án nhân sự: nhiều đơn vị hợp nhất có đội ngũ cán bộ đông, tương đương nhau về vị trí và năng lực, đặt ra yêu cầu sàng lọc, bố trí một cách khoa học, hợp lý, khách quan, không để xảy ra tình trạng cục bộ, mất đoàn kết. Thứ hai là nội dung văn kiện đại hội phải phản ánh đầy đủ thực tiễn mới, kế thừa thành tựu của các đơn vị cũ đồng thời định hướng phát triển thống nhất trong đơn vị hành chính mới. Việc tổng kết nhiệm kỳ cũ, xây dựng phương hướng nhiệm kỳ mới phải lồng ghép đa chiều, cân bằng lợi ích, phù hợp với nguyện vọng của đảng viên và nhân dân trong địa bàn mới hợp nhất.
Ngày 6/6/2025: Đại hội đảng viên Đảng bộ Sờ Tài chính, lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030 được tổ chức, đây là đơn vị được Đảng ủy UBND tỉnh chọn làm đại hội điểm chỉ đạo toàn Đảng bộ. Đại hội tiến hành với 2 nội dung gồm: Tổng kết việc thực hiện Nghị quyết đại hội Đảng bộ Sở Tài chính nhiệm kỳ 2020-2025 và xác định phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2025-2030. Thảo luận, đóng góp ý kiến vào dự thảo các văn kiện Đại hội XIV của Đảng và văn kiện Đại hội Đảng bộ cấp trên trực tiếp. (Ảnh minh họa)
Bên cạnh đó, yếu tố tâm lý xã hội cũng là một thách thức không thể xem nhẹ. Cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân ở những địa phương bị sáp nhập có thể nảy sinh tâm lý bị “hạ cấp", mất vai trò trung tâm hoặc lo ngại về việc bị xem nhẹ trong định hướng phát triển sắp tới. Nếu không kịp thời định hướng tư tưởng, làm tốt công tác tuyên truyền, vận động và giải thích rõ chủ trương, rất dễ dẫn đến tâm lý so bì, thiếu đồng thuận, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đại hội.
Khó khăn trong công tác nhân sự: Một trong những thách thức lớn nhất, thậm chí có thể nói là thách thức "nhạy cảm" nhất trong công tác chuẩn bị đại hội Đảng các cấp sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, chính là việc lựa chọn nhân sự cho cấp ủy khóa mới. Trong điều kiện bình thường, công tác nhân sự vốn đã phức tạp, thì trong bối cảnh sáp nhập – khi nhiều tổ chức Đảng hợp nhất, nhiều chức danh lãnh đạo chồng lấn – thì bài toán nhân sự càng trở nên khó khăn, đòi hỏi phải có bản lĩnh chính trị, tinh thần công tâm, khách quan và đặc biệt là sự dũng cảm trong lựa chọn, quyết định. Thực tế ở nhiều địa phương sau sáp nhập cho thấy, có không ít trường hợp cùng một chức danh lãnh đạo nhưng lại có hai cán bộ đều đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn: có năng lực, phẩm chất chính trị tốt, được tín nhiệm cao ở đơn vị cũ. Tuy nhiên, khi tổ chức lại cấp ủy mới, do cơ cấu, số lượng có giới hạn nên không thể bố trí cả hai người cùng đảm nhiệm một vị trí, cũng không thể “giữ nguyên biên chế" như trước. Trong tình huống này, việc lựa chọn ai ở lại, ai chuyển vị trí khác hoặc không tiếp tục tái cử là vấn đề rất nhạy cảm, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng và bản lĩnh chính trị vững vàng. Nếu không được xử lý một cách công tâm, minh bạch, quyết định lựa chọn rất dễ dẫn đến mất đoàn kết, tạo tâm lý bức xúc, khiếu nại, thậm chí có thể phát sinh đơn thư vượt cấp kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của cấp ủy và không khí chuẩn bị đại hội.
Việc xây dựng phương án nhân sự phải căn cứ toàn diện vào nhiều yếu tố: phẩm chất chính trị, đạo đức, uy tín trong đảng viên và nhân dân, năng lực thực tiễn và khả năng đoàn kết, quy tụ tập thể. Cần mạnh dạn lựa chọn người thật sự nổi trội, có tầm nhìn, có năng lực tổ chức thực hiện – thay vì lựa chọn theo nguyên tắc "cào bằng", thỏa hiệp. Không những vậy, để bảo đảm tính minh bạch, tránh hiểu lầm, cấp ủy cần công khai tiêu chí lựa chọn, lý do đề xuất nhân sự cụ thể cho từng vị trí chủ chốt; đồng thời xử lý nghiêm những biểu hiện vận động không lành mạnh, bè phái, phe nhóm, hoặc gây mất đoàn kết nội bộ dưới hình thức đơn thư nặc danh. Nếu làm tốt, đây chính là cơ hội để sàng lọc, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ; nếu làm không tốt, dễ để lại hậu quả lâu dài về tư tưởng, tổ chức, thậm chí phá vỡ nền tảng ổn định của hệ thống chính trị cơ sở mới hình thành sau sáp nhập.
Tâm lý cán bộ và đảng viên chưa thực sự ổn định: Đây là một vấn đề nổi lên rõ nét sau quá trình sáp nhập các đơn vị hành chính, đặc biệt trong giai đoạn chuẩn bị tổ chức đại hội Đảng các cấp. Nếu không được quan tâm đúng mức, đây sẽ là rào cản ngầm, âm ỉ nhưng nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tổ chức đại hội cũng như sự đoàn kết, thống nhất trong toàn Đảng bộ. Sau sáp nhập, một số cán bộ rơi vào tình trạng "thừa chức, thiếu việc", hoặc bị chuyển công tác, không còn giữ vị trí lãnh đạo như trước. Điều này đã và đang làm xuất hiện tâm lý hụt hẫng, lo lắng, mất định hướng về vị trí, vai trò của mình trong tổ chức mới. Không ít người mang nỗi băn khoăn: “Liệu mình có còn được trọng dụng?", “Tương lai sẽ ra sao khi bộ máy đã tinh gọn?".
Một khó khăn khác đó là tư tưởng cục bộ địa phương vẫn còn nặng trong một bộ phận cán bộ. Có người ngần ngại hợp tác, chưa thật sự cởi mở với cán bộ đến từ đơn vị cũ được sáp nhập, nhất là khi có sự khác biệt về phong cách làm việc, thói quen điều hành hay truyền thống địa phương. Sự cạnh tranh ngầm giữa các nhóm cán bộ "thuộc về đơn vị cũ" đôi khi dẫn đến thiếu tin tưởng lẫn nhau, ảnh hưởng đến không khí dân chủ và sự gắn kết trong tập thể lãnh đạo. Điều đáng nói là những biểu hiện tâm lý này thường âm thầm, khó nhận diện bằng con số, nhưng lại tác động mạnh đến chất lượng thảo luận, đóng góp ý kiến, tinh thần xây dựng văn kiện đại hội và công tác nhân sự. Nếu không được nắm bắt và xử lý kịp thời, chúng có thể làm suy giảm tinh thần tập thể, gây chia rẽ nội bộ, thậm chí phát sinh khiếu nại, mâu thuẫn kéo dài.
Áp lực tiến độ tổ chức đại hội: Đây đang là một trong những thách thức lớn nhất mà các cấp ủy đảng ở địa phương phải đối mặt trong giai đoạn hiện nay. Chỉ thị số 45-CT/TW, ngày 14/4/2025 của Bộ Chính trị về đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đề ra yêu cầu rất cao về cả tiến độ và chất lượng. Theo đó, đại hội các cấp không chỉ phải tổ chức đúng khung thời gian quy định mà còn phải chuẩn bị kỹ lưỡng về văn kiện, nhân sự, điều lệ và công tác tuyên truyền, bảo đảm tính kế thừa, đổi mới và phát triển. Trong điều kiện bình thường, đây đã là một nhiệm vụ nặng nề. Nhưng trong bối cảnh tổ chức bộ máy vừa được tinh gọn, nhiều đơn vị mới hình thành chưa ổn định, áp lực ấy càng gia tăng gấp nhiều lần. Sau sáp nhập, mọi thứ đều gần như phải "xây dựng lại từ đầu", từ hệ thống tổ chức Đảng, chính quyền, đến bộ máy Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội. Quy trình xây dựng văn kiện đại hội không thể chỉ đơn thuần là tổng kết nhiệm kỳ cũ như trước, mà còn phải kết nối, tích hợp được đặc điểm, kết quả, bài học của nhiều đơn vị cũ, lấy ý kiến các đơn vị mới, đồng thời định hình tầm nhìn và nhiệm vụ phát triển của một đơn vị hoàn toàn mới. Việc này đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và sự phối hợp hết sức chặt chẽ, trong khi thời gian lại bị giới hạn chặt theo chỉ đạo chung... điều này dễ dẫn đến tình trạng làm vội, làm hình thức, hoặc chỉ tập trung lo xong “phần việc kỹ thuật" để kịp tiến độ, mà chưa đầu tư đúng mức cho chất lượng văn kiện, chất lượng nhân sự – những yếu tố then chốt làm nên thành công thực chất của đại hội, dễ tạo ra hình thức, thiếu chiều sâu và không đáp ứng được yêu cầu lãnh đạo nhiệm kỳ tới.
Giải pháp để tổ chức thành công đại hội các cấp sau sáp nhập
Thứ nhất, kiện toàn tổ chức cấp ủy và phân công rõ ràng trách nhiệm: Ngay sau khi thực hiện sáp nhập, việc kiện toàn, chỉ định cấp ủy lâm thời là bước đi quyết định để bảo đảm sự lãnh đạo liên tục và ổn định bộ máy chính trị tại địa phương. Cấp ủy được chỉ định với thành phần bảo đảm tính kế thừa và đổi mới hợp lý. Việc này giúp cán bộ nhanh chóng tiếp cận thực tiễn, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, từ đó có chỉ đạo kịp thời, sát thực tiễn cho công tác chuẩn bị đại hội. Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm, phân công công việc cụ thể cho từng thành viên trong cấp ủy mới nhằm tránh chồng chéo, bỏ sót nhiệm vụ và phát huy tối đa năng lực tập thể trong điều kiện bộ máy đang trong giai đoạn chuyển đổi.
Ngày 23/5/2025, Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng tỉnh Vĩnh Long tổ chức hội nghị triển khai kế hoạch tổ chức Đại hội Đại biểu Đảng bộ các cơ quan Đảng tỉnh và chi bộ, đảng bộ cơ sở trực thuộc nhiệm kỳ 2025-2030 (Ảnh minh họa)
Thứ hai, công khai, minh bạch công tác nhân sự và đề cao tính dân chủ trong giới thiệu cán bộ: Công tác chuẩn bị nhân sự phải tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc Đảng thống nhất lãnh đạo, kết hợp phát huy vai trò tập thể và cá nhân, lấy tín nhiệm của đảng viên làm thước đo quan trọng nhất. Việc công khai tiêu chuẩn, quy trình và danh sách nhân sự được giới thiệu cần được thực hiện minh bạch để tạo sự đồng thuận, tránh tình trạng đồn đoán, gây mất đoàn kết. Ban Tổ chức các cấp cần chủ lắng nghe ý kiến đánh giá về năng lực, phẩm chất chính trị và uy tín của cán bộ, đây cũng là cách phát hiện cán bộ thực sự tiêu biểu, đủ khả năng và tâm huyết để giới thiệu vào cấp ủy khóa mới. Đồng thời, tăng cường vai trò giám sát của các tổ chức đoàn thể, các ban ngành trong công tác nhân sự để ngăn chặn các biểu hiện chạy chức, chạy quyền hoặc lựa chọn cán bộ không công tâm.
Thứ ba, đẩy mạnh tuyên truyền, củng cố niềm tin trong cán bộ, đảng viên: Công tác tư tưởng là then chốt, phải đi trước một bước, làm nền tảng cho mọi hoạt động tổ chức đại hội. Việc sáp nhập dù có nhiều lợi ích nhưng cũng kéo theo tâm lý lo lắng, hoài nghi, thậm chí chống đối tiềm ẩn trong cán bộ, đảng viên. Do đó, cần tổ chức các đợt sinh hoạt chuyên đề, hội nghị tập huấn để giải thích rõ mục tiêu, ý nghĩa lịch sử của việc sáp nhập và tầm quan trọng của đại hội trong bối cảnh mới. Cấp ủy và các cán bộ chủ chốt cần làm gương, phát huy vai trò dẫn dắt, vận động tinh thần đoàn kết, đồng thuận trong nội bộ, kiên quyết hóa giải các tư tưởng cục bộ, bảo thủ, hướng tới lợi ích chung của địa phương mới. Việc xây dựng kênh thông tin minh bạch, thường xuyên đối thoại với cán bộ, đảng viên và nhân dân sẽ góp phần củng cố niềm tin và tạo sự đồng thuận cao trước đại hội.
Thứ tư, xây dựng văn kiện sát thực tiễn, phản ánh đúng yêu cầu phát triển sau sáp nhập: Văn kiện đại hội không thể chỉ là bản sao chép từ các đơn vị trước sáp nhập, mà phải được xây dựng dựa trên đánh giá toàn diện, chính xác tình hình mới. Văn kiện cần tập trung phân tích kỹ những thuận lợi, khó khăn, thách thức mới sau sáp nhập, đánh giá tác động của việc thay đổi địa giới đến phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng hệ thống chính trị, đảm bảo an ninh trật tự. Phương hướng, nhiệm vụ đề ra phải thực tiễn, phù hợp với quy mô và tiềm năng mới của đơn vị, trong đó chú trọng phát triển liên vùng, liên kết để khai thác hiệu quả nguồn lực chung, đồng thời xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động linh hoạt, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.
Thứ năm, bảo đảm kỷ cương, dân chủ, tiết kiệm trong tổ chức đại hội: Đại hội Đảng không chỉ là sự kiện chính trị mà còn là dịp thể hiện bản lĩnh tổ chức và trách nhiệm của cấp ủy. Cần tổ chức đại hội đúng quy định của Điều lệ Đảng, bảo đảm dân chủ, công bằng trong bầu cử, tránh tình trạng áp đặt hoặc dàn xếp trước gây mất niềm tin. Bên cạnh đó, đại hội cần được tổ chức trang nghiêm, khoa học, tránh phô trương hình thức, lãng phí tài nguyên, phù hợp với tinh thần tiết kiệm của Đảng và Nhà nước. Việc chú trọng các hoạt động chuyên môn, tập trung nâng cao chất lượng các nội dung đại hội như xây dựng văn kiện, thảo luận, góp ý cũng là giải pháp giúp đại hội đạt hiệu quả thực chất.
LỜI KẾT
Đại hội Đảng các cấp trong giai đoạn sắp xếp, sáp nhập bộ máy chính là thách thức lớn, cũng là cơ hội để mỗi cấp ủy khẳng định năng lực lãnh đạo, bản lĩnh tổ chức và khả năng thích ứng linh hoạt với tình hình mới. Thành công của đại hội không chỉ được đo bằng việc hoàn thành nhiệm vụ về nhân sự và văn kiện, mà quan trọng hơn là khả năng tạo dựng sự đồng thuận sâu rộng, giữ vững ổn định chính trị, đồng thời thúc đẩy sự phát triển toàn diện trên nền tảng bộ máy mới. Trước nhiệm vụ nặng nề ấy, người làm công tác chính trị – tổ chức phải thể hiện vai trò tiên phong, vai trò trung tâm trong tham mưu và tổ chức, đồng thời trở thành cầu nối vững chắc giữa Đảng với cán bộ, đảng viên và nhân dân. Việc này đòi hỏi sự tâm huyết, tinh thần trách nhiệm cao và sự nhạy bén trong xử lý các tình huống phức tạp.
Chúng ta tin tưởng rằng, với sự đoàn kết, sáng tạo và quyết tâm cao, mỗi đại hội sẽ trở thành bước ngoặt quan trọng, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ vững mạnh, hệ thống chính trị tinh gọn và phong trào cách mạng ngày càng phát triển bền vững, góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị trong giai đoạn mới. Sự thành công của đại hội không chỉ là dấu mốc chính trị, mà còn là khởi đầu cho một giai đoạn phát triển năng động, sáng tạo, đưa địa phương, đơn vị tiến bước vững chắc trên con đường đổi mới và hội nhập.
Thúy Vân
Tài liệu tham khảo:
1. Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 Hội nghị Trung ương 6 khóa XII.
2. Nghị quyết số 37-NQ/TW ngày 24/12/2018 của Bộ Chính trị,
3. Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII.
4. Nghị quyết 76/2025/UBTVQH15 ngày 14/4/2025 của Ủy ban thường vụ Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
5. Chỉ thị số 45-CT/TW ngày 14/4/2025 của Bộ Chính trị.
6. Một số báo cáo tổng kết công tác tổ chức Đại hội Đảng bộ cấp huyện, tỉnh – một số địa phương tiêu biểu (Tạp chí Xây dựng Đảng, 2021–2024).